7. en 8. Sterke Hearke

De sterkste van alle Friezen was wel Sterke Hearke (spreek uit: Jerke), Hearke Tsjerks Witteveen van Drogeham. Hij leefde van 1801 tot 1889 en verdiende de kost als boerenarbeider en hulpagent van politie (stille plysje).

Hij was een rustige man, niet groot, maar breedgebouwd, hij trad niet graag op de voorgrond en toonde alleen dan zijn krachten als het niet anders kon. Tientallen verhalen gingen en gaan er in de noordelijke Friese Wouden nog over hem. De bekendste thema’s daarbij zijn wel: als jongen toont hij al zijn kracht, Hearke in dienst, Hearke en het boerenwerk, Hearke als politieagent en: de oude Hearke heeft nog niets aan krachten ingeboet. De volgende voorbeelden uit en over Buitenpost gaan vooral over Hearke als hulpagent en boerenarbeider, al kende men hier ook wel andere verhalen over hem. Hearke had zijn kracht niet van vreemd. Ook zijn vader kon er wat van:

Op in kear doe soe Hearke nei de faam ta. Mar syn heit wie dr op tsjin. Dy sei: “D komst dr net hinne, dat is gjin goed folk.” Hearke sette it tsjin him yn ’e kant. Doe pakte de heit Hearke foar by ’t boarst. Dy wie ek fgryslike sterk. Mar Hearke skuorde him los. Syn heit hldde in fjouwerkant stik fan ’e klean yn ’e hn en mei ’t bleate boarst gong Hearke nei de faam ta. Syn heit hie ek wol wat yn ’e bouten (Ruurd de Haan, Buitenpost).

Hearke gaf zijn kracht ook door. Vooral aan zijn dochter Rikst (geboren 1838). Van haar wordt verteld dat ze een vent die haar met een kind had laten zitten later ontmoette op een dansfeest te Rauwerd. Hij vroeg Rikst of ze met hem dansen wilde. Dat ging door. Vier of vijf keer dansten ze samen. Toen sloeg ze eensklaps de armen om hem heen en zei: “Wat houd ik veel van je.” Toen ze losliet, waren al zijn ribben gebroken. Hij heeft nog twee dagen geleefd. Uiteraard wordt van Hearke ook het verhaal verteld dat ook al over Grote Pier de ronde deed:

Op in kear wie Hearke oan ’t modderkroadzjen. Doe kaam der in man oan, dy frege him, wer’t sterke Hearke wenne en wa’t er wie. Doe tilde Hearke de kroadefol modder op mei de rjochterhn en wiisde drmei nei it hs dr’t er wenne. “Dr wennet er,” sei er. En hy sloech mei syn linkerfst op it boarst en sei: “En hjir stiet er.” (Wytse Kootstra, Buitenpost).

Tot op hoge leeftijd bleef hij ongelofelijk sterk:

Sterke Hearke wie al ld. Hy wie al in ein oer de tachtich en ’t wie mar even foar syn dea. Hy wenne hjir flakby oan ’e Lytse wei. Hy handele doe yn tsiis. Us heit hie tsizen foar him meinaam t Btenpost. Dy brocht er nei Hearke ta. Hearke woe dy tsizen besjen. ’t Wienen guon fan sechstich poun. Hearke wie doe al net goed en siet yn ’e hoeke fan ‘e keamer. Heit brocht him in tsiis, dr’t er beide earms nder hldde om him te dragen. Hearke naam de tsiis earst op ’e iene platte hn, en hifke him ris, en doe op ’e oare hn. Krekt as wie ’t in teepantsje (Rikele Witteveen, Drogeham).

Hearke was arbeider bij de familie Kloosterman op Buweklooster onder Drogeham:

Heit (Jan Kootstra) en sterke Hearke wienen arbeiders op it Bomkleaster by Bindert Japiks Kloosterman. Hearke wie net ien fan ’e fluchsten. Boeren binne yn ’e tiid fan ’e haaiing ornaris gleonhastich en sa wie ’t ek wol wat mei Bindert Japiks. Doe’t se der mei in weinfol hea oanriden kamen, sei er tsjin Hearke: “No moast it oars al in bytsje hurd gean, Hearke, oars komme wy net troch de ngetiid hinne.” “Dat is bst, boer,” sei Hearke. De wein mei it foer hea der op kaam foar de golle te stean. Trije man stienen op ’e golle. Hearke stie allinne op ‘e wein. Hearke krige in nije foarke fan ’e boer. Hy sette de foarke yn ’t hea en soe der in nfoech stik tpjukke, snder der nei te sjen hoe’t de stikken laden wienen, mar dat wie krak. De stlle briek. “Sa kin it net,” sei Bindert Japiks, “d makkest myn ark stikken.” “It ark moat neffens de man wze,” sei Hearke. Hy krige no in foarke mei in dikke stlle. En doe begong er opnij. It wienen stikken hea, dy’t er nei boven stiik, sa nbidich, dat it waarde der tsjuster oer. De trije man dr boppe op ’e golle koenen meielkoar net tille wat Hearke op ien foarkfol laadde. Sy moesten it fuortrlje. Sy wienen der skjin ferlegen mei. Mar in pear kearen hoefde Hearke de foarke yn it hea te stekken, doe wie de wein leech (Wytse Kootstra, Buitenpost).
De ngetiid wie omtrint dien, allinne it lste foer hea moest noch teplak. Dat wie wat ryklik dik woarn, dat it koe net ta de skuorredoarren yn. Twa hynders lutsen de wein en sn man holpen mei, mar ‘t hea bleau stykjen oan ’e sydkanten en oan ’e bovenkant. Dr kamen s heit en Hearke oan. “Hearke,” sei de boer, “ik bin bliid, dat ik dy sjoch, want wy binne skjin ferlegen. It hea wol der net troch.” Doe sette Hearke syn rch tsjin ’t foer oan en even letter, dr stie de wein yn ’e skuorre. Mar it hiele kozyn fan de skuorredoarren wie meinaam en drby hie er ek noch it sket fan ’e bollestl meiraamd. Heit rekke noait tpraat oer Hearke. Hy fertelde yn dy tiid hast elke dei wat nijs oer Hearke syn tsnderlike krachten en wy as jonges harken dr fansels mei sn pear earen nei. (Wytse Kootstra, Buitenpost)

Veel verhalen over Sterke Hearke gaan over zijn optreden als stille politieagent. Hij kon hardhandich optreden, maar daar liet hij het meestal ook bij.

Hearke wie ek stille plysje, Hy moast ris op in kear jild bringe fan Btenpost nei Ljouwert ta. Doe’t er yn ’e buert fan Burgumerheide wie, kamen der twa manlju ta de wl t. ’t Wienen rvers. Sy seinen: “Je geld of je leven.” “Dat kin wol,” sei Hearke, en hy naam de ponge mei jild fan ’t skouder en sette him op ’e groun del. Doe’t de iene him bgde om him te pakken krige Hearke him beet en slingere him yn ’e sleat. De oare rver pakte er ek beet, mar dy naam er mei nei Ljouwert ta. Dy koe net wer loskomme. Doe’t se yn Ljouwert oankamen, sei Sterke Hearke: “No moatte wy earst mar in bakje kofje keapje, tinkt my.” Sy gongen ta in herberch yn. De rver wie bang. Hy tocht: No bringt er my aanst nei’t plysjebero ta. Doe’t se de kofje op hienen, betelle Hearke en sei tsjin ’e rver: “No giest mar wer nei hs ta, mar tink der om en lap my sokke dingen noait wer.” (Likele Boersma, Drachten)
Sterke Hearke reizge ris mei in ponge mei jild fan ’t postkantoar fan Btenpost nei Ljouwert ta. Doe’t er oan ’e Bonkefeart ta wie, seach er dr in omkeard boatsje lizzen oan ’e kant fan ’e wei. Hy tocht: It is hjir iensum en it is aardich tsjuster. ’t Kin bst wze, dat der fremd folk is, dy’t net folle goeds yn ’t sin ha. As dy my aanst treffe wurdt it gefaarlik. En doe gong er nder dat omkearde boatsje lizzen. Doe’t er dr in skoftsje lein hie, hearde er twa persoanen oankommen. Dy hlden stil by ’t boatsje en gongen dr op sitten. De iene sei: “Hy mat aanst ek komme, ‘t is sawat tiid.’ Hearke krige yn ’e gaten dat se it oer him hienen. Doe’t se in skoft sitten hienen, sei de oare: “Hy komt net. Wy gean mar wer fuort.” Doe setten se de rjochting Hurdegaryp yn. Hearke kaam wer nder de boat wei en sette op Ljouwert ta. (Rikele Witteveen,Drogeham)

Bovenstaand verhaal past niet zo goed bij Hearke die voor niets en niemand bang was en hoefde te zijn. Het wordt dan ook meestal van anderen verteld en dan gewoonlijk gelokaliseerd bij het Goddeloos Tolhuis aan de Goddeloze Singel, ter hoogte van De Valom. Wel een echt Hearke-verhaal is het volgende:

Doe’t it Knjillisdjip groeven waard, wienen der twa Westfalen, dy groeven ek mei. Sy wienen by in widdo yn ’e kost. Op ’t lst wie ’t karwei dien. Mar de beide Westfalen bleauwen by de widdo. Hja krige gjin kostjild mear. Dat koe net t en ’t minske woe dy twa graach slite. Sy sei ’t tsjin ’e plysje.Doe kamen der twa plysjes, dy seinen t namme fan de boargemaster, dat de beide Westfalen moesten op ’e trein nei Dtsln ta. Mar de Westfalen seinen: “Dat dogge wy net.”“Dan matte wy jim meinimme,” seinen de plysjes.“Prebearje dat mar ris,” seinen de poepen. En doe pakten se de plysjes en smieten se troch de doar. Dr leinen se beide mei de fuotten omheech. Doe sei de boargemaster tsjin de plysjes: “As jimme der net mei rdde kinne, dan moat sterke Hearke der mar hinne.” De beide plysjes gongen ek mei. Hearke sei tsjin har: “Gean jimme der earst mar yn.” Doe’t de beide Westfalen de plysjes seagen, woenen se dy wer pakke. Mar dr kaam Hearke oan. Hy krige se elk by ’t boarst en sloech se mei de koppen tsjin elkoar oan. Doe woenen se wol om lyk. “Doch se no de boeiens mar om,” sei Hearke. Se wienen beide yn ’e sze en sa blau as laai. (Ruurd de Haan, Buitenpost)

Zoals zo veel arbeiders huurde Hearke ook een stukje land.

Sterke Hearke is yn 1889 stoarn, heit hat him noch wol kend. In skoalmaster yn Twizel hie ln yn ’e Btenpostmermieden lizzen. Heit en dy wennen yn Surhsterfean, Hearke yn ’e Harkema. Hearke en heit koenen elkoar tige skoan, want sy wienen beide bijker en drtroch kamen se wol gauris by elkoar. Hearke hie dat ln dr yn ’e Mieden fan dy master hierd. Doe kaam er in kear by heit en sei: “No ha’k fierstefolle ln foar ien hynder. Jimme ha ferskeidene hynders. As wy it ln no mei elkoar berdde, dan kinne wy it ek meielkoar brke. Der siet wol wat rgebol yn dat ln, mar foar hynders wie ’t goed fretten. It like heit goed ta, dat it gong oan. Sa’n fiif seis jier ha se dat meielkoar hn. It ln wie wat weak en hjir en dr in bytsje sompich. Der lei in dyk omhinne. Op in kear wienen heit en dy dr om hea en tagelyk wienen Hearke en dy der ek. Hearke wie fgryslike sterk mar wat oan ’e luie kant. Hearke hie in foer hea opladen hn, ’t hynder der foar en doe wied er al in eintsje op stap west nei de dyk ta, doe rekken de fjilden fan ’e wein fst yn ’e weake groun. De boom fan ’e wein lei op ’e groun, sa djip sieten de fjilden yn ’e modder, de achterste noch djipper as de foarste. Heit en syn broer Alle en Bouke wienen mei har trijen, Hearke wie allinnich. “Dat liket net bst,” sei heit. Hearke hie de jageline delsmiten en hy hie sein: “’t Sil dertroch. It foer sit der goed rjocht op. Ik tocht dat wy ’t der wol wer t krije koenen. Wy matte ’t mar ris besykje. Ik tochte sje sa: ik en Bouke krije elk in kant fan it tsjil beet (Bouke wie ek tige sterk), Alle mei de rch der nder, dan kinne wy it der wol t krije. As Sjirk (dat wie heit) dan ment, sil ik sizze: klear - dan tagelyk tasette. Dan mat Sjirk mar sizze fan fuort.” Bouke stie oan ’e iene kant fan ’e wein, en Hearke oan ’e oare kant. Alle hie de rch nder ’e bkberje, dat soed er teminsten dwaan, mar hy die it net. Hy tochte: ik wol ris wite hoe sterk dy mannen binne.” Dat dy die der neat oan. Mar de beide oaren hienen tegearre it hiele foer hea in hiel ein omheech tild dat de fjilden kamen in hiel ein boppe de ierde en de wein hie samar oer de dyk hinne west. (Bareld Bijma, Surhuisterveen)